biết chừng
Định nghĩa
- Cụm từ:
- Biết trước, biết trước để tính toán, chuẩn bị: "Biết chừng" diễn tả việc biết trước một điều gì đó (thường là số lượng, mức độ, tình huống) để có thể tính toán, sắp xếp hoặc chuẩn bị cho phù hợp.
- Biết đâu, biết đến mức nào (dùng trong câu cảm thán, sau tính từ): Ở dạng "biết chừng nào", cụm từ này được dùng để nhấn mạnh mức độ rất cao của một tính chất, trạng thái, thường thể hiện sự ngạc nhiên, cảm thán.
Ví dụ sử dụng
Nghĩa "biết trước để tính toán":
- Anh cho biết anh cần bao nhiêu, để tôi biết chừng. (Hãy nói cho tôi biết anh cần bao nhiêu, để tôi biết trước mà tính.)
- Cô ấy luôn hỏi trước lịch trình để biết chừng mà sắp xếp công việc. (Cô ấy luôn hỏi trước lịch trình để biết trước mà sắp xếp công việc.)
Nghĩa "biết đâu, biết đến mức nào" (dạng "biết chừng nào"):
- Hạnh phúc biết chừng nào! (Thật là hạnh phúc biết bao!/ Hạnh phúc không thể tả xiết!)
- Cảnh đẹp ở đây mới tuyệt vời biết chừng nào! (Cảnh đẹp ở đây mới tuyệt vời làm sao!)
Các cách sử dụng nâng cao
"Để biết chừng mà...": Cấu trúc thường dùng để chỉ mục đích của việc biết trước là để thực hiện một hành động tiếp theo như tính toán, chuẩn bị.
- Bạn nên báo trước số khách, để tôi biết chừng mà chuẩn bị đồ ăn. (Bạn nên báo trước số khách, để tôi biết trước mà chuẩn bị đồ ăn.)
"... biết chừng nào!": Cấu trúc cảm thán cố định, dùng để bày tỏ cảm xúc mạnh mẽ về mức độ của một đặc điểm nào đó. Thường đứng sau tính từ.
- Bài hát này hay biết chừng nào! (Bài hát này hay quá đi!)
Biến thể và từ gần giống
- Biết trước: Có nghĩa tương tự với nghĩa thứ nhất của "biết chừng", chỉ việc có thông tin trước khi sự việc xảy ra.
- Biết đâu: Thường dùng để diễn đạt một khả năng bất ngờ, không chắc chắn, khác với "biết chừng nào" dùng để cảm thán.
- Biết bao: Cụm từ cảm thán gần nghĩa với "biết chừng nào", nhấn mạnh mức độ.
Từ đồng nghĩa
- Ước lượng được: Có thể đoán định, tính toán trước được (gần nghĩa với nghĩa thứ nhất).
- Vô cùng, cực kỳ: Ở mức độ rất cao (gần nghĩa với sắc thái nhấn mạnh trong nghĩa cảm thán "biết chừng nào").
Lưu ý sử dụng
- Khi dùng với nghĩa "biết trước để tính toán", "biết chừng" thường xuất hiện trong các ngữ cảnh cần sự chuẩn bị, lên kế hoạch.
- Khi dùng với nghĩa cảm thán "biết chừng nào", cụm từ này mang tính chất văn chương, biểu cảm cao, thường dùng trong văn nói trang trọng hoặc văn viết. Nó nhấn mạnh hơn so với các từ cảm thán thông thường như "rất", "quá".